Prva surogat majka ikada: Priča o početku jedne kontroverzne prakse

Surogat majčinstvo, odnosno praksa u kojoj žena nosi i rađa dete za drugu osobu ili par, danas je poznata širom sveta i zakonski uređena u mnogim državama. Međutim, njegovi savremeni počeci vezuju se za drugu polovinu 20. veka, kada su prvi slučajevi počeli da se pojavljuju u pravnom i medicinskom sistemu.

Iako ideja da neko „umesto druge žene“ rodi dete postoji još u drevnim civilizacijama, prvi moderni dokumentovani slučajevi surogat majčinstva pojavili su se tek 1970-ih godina.

Početak moderne surogacije u SAD

Jedan od najčešće pominjanih pionira modernog surogat majčinstva jeste američki advokat Noel Kin, koji je 1976. godine počeo da organizuje prve pravno posredovane sporazume između žena koje su pristajale da nose decu za druge parove.

U tim ranim slučajevima, surogat majke su bile žene koje su se dobrovoljno prijavljivale da zatrudne putem veštačke oplodnje i potom predaju dete biološkim roditeljima nakon porođaja.

Ko je bila prva poznata surogat majka?

Zbog nedostatka centralnog registra i različitih aranžmana koji su tada bili privatni, ne može se sa sigurnošću navesti ime prve žene koja je ikada bila surogat majka. Međutim, rani slučajevi koje je organizovao Noel Kin uključivali su žene koje su u pravnom smislu bile među prvima koje su prošle kroz ovaj proces na organizovan i dokumentovan način. Ovi slučajevi postavili su temelje za kasnije zakonske okvire i medicinske procedure koje se danas koriste.

Slučaj „Bebe M“ koji je promenio sve

Iako nije prvi, jedan od najpoznatijih slučajeva u istoriji surogat majčinstva jeste slučaj „Bebe M“ iz 1986. godine u Sjedinjenim Američkim Državama. U ovom slučaju, surogat majka je nakon porođaja želela da zadrži dete, što je dovelo do dugotrajnog sudskog procesa. Ovaj slučaj je snažno uticao na javno mnjenje i zakonsku regulativu surogat majčinstva širom sveta.

Kako se surogat majčinstvo razvijalo?

Od prvih nesigurnih i pravno neregulisanih slučajeva, surogat majčinstvo je vremenom postalo medicinski i pravno uređena praksa u mnogim zemljama.

Danas postoje dve osnovne vrste:

• tradicionalno surogat majčinstvo (kada je surogat majka i genetska majka)
• gestacijsko surogat majčinstvo (kada nema genetsku vezu sa detetom)

Savremena medicina omogućila je da se većina postupaka radi putem vantelesne oplodnje, što je značajno promenilo ovu oblast.

Zašto je ova tema i dalje važna?

Surogat majčinstvo i dalje izaziva brojne etičke, pravne i emotivne rasprave. Za neke parove ono predstavlja jedini put do roditeljstva, dok za druge otvara kompleksna pitanja o pravima majke i deteta. Priča o prvim surogat majkama pokazuje koliko je ova praksa nastajala postepeno, kroz iskustva stvarnih žena koje su ušle u nepoznatu i tada potpuno novu oblast medicine i prava.

Iako ne možemo imenovati jednu „prvu surogat majku“, jasno je da su žene iz 1970-ih godina bile pioniri jedne prakse koja je zauvek promenila način na koji gledamo na roditeljstvo.