„Kraljevska bolest“: Kraljica koja je svojoj deci prenela gen koji je oblikovao evropske dinastije

Ova genetska bolest zgrušavanja krvi nije bila samo medicinski problem: ona je uticala na političke saveze, nasledstvo i sudbine čitavih dinastija.

Hemofilija je nasledni poremećaj koji se prenosi putem X hromozoma. To znači da žene najčešće nose gen bez simptoma, dok muškarci koji ga naslede obolevaju. Upravo ta specifična genetika omogućila je da se bolest tiho prenosi kroz generacije, da bi se potom ispoljila kod muških potomaka.

Ključna figura u širenju hemofilije kroz evropske kraljevske porodice bila je kraljica Viktorija. Tokom njene vladavine u 19. veku, bolest se proširila među brojnim evropskim dinastijama putem brakova njene dece i unuka. Zbog toga je hemofilija dobila nadimak „kraljevska bolest“.

Zanimljivo je da se hemofilija nije javljala u prethodnim generacijama Viktorijine porodice. Njen otac, princ Edvard  nije bio hemofiličar, niti postoje pouzdani podaci da je bolest postojala u porodici njene majke. Upravo zbog toga nastale su brojne teorije o poreklu mutacije.

Jedno od najprihvaćenijih naučnih objašnjenja jeste spontana genetska mutacija. U savremenoj genetici poznato je da se mutacije mogu javiti prvi put kod pojedinca, bez prethodne porodične istorije bolesti. U slučaju hemofilije, takva mutacija mogla je nastati u reproduktivnim ćelijama jednog od Viktorijinih roditelja ili vrlo rano u njenom razvoju. Ova teorija danas ima najviše podrške među genetičarima.

Alternativna, znatno kontroverznija teorija, sugeriše mogućnost da kraljica Viktorija nije bila biološko dete svog zvaničnog oca. Prema toj hipotezi, bolest bi mogla poticati od nepoznatog muškarca koji je bio hemofiličar. Ipak, za ovu tvrdnju ne postoje čvrsti istorijski dokazi, već se uglavnom zasniva na spekulacijama i interpretacijama.

Zvanična verzija, koju prihvata većina istoričara i medicinskih stručnjaka, jeste da je hemofilija ušla u britansku kraljevsku porodicu putem spontane mutacije. Ovakve mutacije nisu retkost i objašnjavaju pojavu mnogih genetskih poremećaja u porodicama bez prethodne istorije bolesti.

Posledice su, međutim, bile veoma stvarne. Putem brakova, gen se proširio u špansku, nemačku i rusku kraljevsku porodicu. Jedan od najpoznatijih slučajeva bio je carević Aleksej, sin ruske carske porodice, čija je bolest imala značajan uticaj na političke događaje u Rusiji početkom 20. veka.